Vijf geleerde implementatielessen

Ruim een jaar geleden startten tien ziekenhuizen en twee academische centra met het versnellingsprogramma Beslist Samen. Volgens projectleider Haske van Veenendaal is samen beslissen niet meer weg te denken. ‘Samen beslissen is geen trucje. De kunst blijft om je als professional telkens weer te verdiepen in die ene unieke patiënt.’ Vijf geleerde lessen

 

  1. Leer door diepgang én bewerk ondertussen de ‘akker’
    ‘Tien ziekenhuizen en twee academische centra hebben bij twee zorgprocessen samen beslissen geïmplementeerd door instrumenten en veranderingen in het zorgproces te combineren met bewustwording en het leren van nieuwe vaardigheden. ‘Op de kleine schaal van twee zorgprocessen leer je veel over hoe je samen beslissen echt kunt invoeren. Tegelijkertijd moet je in de breedte draagvlak creëren en het ziekenhuis voorbereiden om te kunnen opschalen: bij de raad van bestuur, de medische staf, de verpleegkundige adviesraad en de cliëntenraad. In het Beatrixziekenhuis in Gorinchem konden medewerkers vanuit het hele ziekenhuis bijvoorbeeld al meedoen aan de trainingen. Elders werden bepaalde instrumenten zoals keuzehulpen en de 3 goede vragen breder ingezet. Zo schep je een voedingsbodem in het hele ziekenhuis. Daaruit ontstaan ‘spontaan’ nieuwe initiatieven die je kunt gaan ondersteunen.’
  2. Werk aan het proces tussen dokter en patiënt
    ‘Het is een echte kunst om samen te beslissen; het gesprek met patiënten is iedere keer anders. Daarom is het nodig om hier in de spreekkamer aan te werken. Zo zijn in het Reinier de Graaf Ziekenhuis gesprekken in de spreekkamer geobserveerd met video-opnames.
    Om wezenlijk te veranderen heb je professionals nodig, die de diepte ingaan en zich willen bekwamen in de kunst van het goede gesprek met die ‘ene patiënt’. En een organisatie die bereid en in staat is om daarop hun processen in te richten.’
  3. Trainen moet
    ‘We hebben in het programma Beslist Samen gemerkt dat een goed gesprek voeren heel wat anders is dan technisch het vak beoefenen. Artsen zijn vooral opgeleid om medische problemen op te lossen, verpleegkundigen focussen zich vaak op logistieke ondersteuning. Het coachen van de patiënt vraagt totaal andere vaardigheden. Communicatie met patiënten is een onderdeel van de opleiding. Maar wanneer dokters gespreks- en coachingsvaardigheden niet blijven oefenen, leren ze het in de praktijk weer af. Net als medische bekwaamheden, vraagt ook dit training.’
  4. Patiëntenparticipatie is onmisbaar, maar blijkt nog lastig
    ‘In samen beslissen komen het medische en het unieke persoonlijke perspectief bij elkaar. Vooral vanuit het patiëntenperspectief leren professionals wat patiënten helpt om samen te beslissen. Zo heeft de borstkankervereniging aan patiënten gevraagd hoeveel beslistijd ze nodig hebben. In Bernhoven werd het zorgproces vanuit patiëntperspectief ingevuld. In het Ciro deden patiënten actief mee aan de trainingen en in het Flevoziekenhuis werden focusgroepen georganiseerd.
    Toch blijkt het lastig om voor patiëntenparticipatie de goede vorm te vinden. Het vraagt wederzijds vertrouwen en de wil om samen te werken. En een open houding over wat je wel en niet kunt bieden. Ziekenhuizen vragen patiënten soms niet of te laat om mee te denken en patiëntenorganisaties kunnen de wensen die ziekenhuizen hebben soms niet invullen. Ook dit vraagt een vorm van samen beslissen, waarbij partijen een goede manier zoeken om de verhalen van patiënten op te halen en een plaats te geven.’
  5. Samen beslissen maakt het vak zoveel leuker
    ‘Veel dokters zien dag in dag uit patiënten met dezelfde kwaal. Hoeveel boeiender wordt het vak wanneer je unieke patiënten ontmoet met hun eigenaardigheden. Als je uitgaat van hun vragen, verwachtingen, zorgen en voorkeuren – en daar samen de beste oplossing voor bedenkt – is elk consult anders. Professionals die daarin slagen, geven aan dat samen beslissen hun werk interessanter maakt.’