Videoconsult kan autonomie versterken

Tijdens de coronacrisis neemt het videoconsult een grote vlucht. Zo registreerde Amsterdam UMC ruim 30.000 videoconsulten in negen maanden. Leent deze methode zich wel voor samen beslissen met mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden? ‘Er kan meer dan je denkt’, stelt Farhana Bharos, senior adviseur en projectleider e-health4all bij Pharos (landelijk expertisecentrum terugdringen gezondheidsverschillen).

‘Het is aan de zorgverlener om videoconsulten in ieder geval uit te proberen en patiënten hierbij goed te begeleiden. Inmiddels zijn er genoeg voorbeelden waarbij dit met mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden prima lukt. Als er maar aan de nodige voorwaarden is voldaan’, zegt Bharos.

Zo moeten zorgverlener en patiënt uiteraard over internet, geschikte apparatuur en een veilige applicatie beschikken. Daarnaast zijn digitale vaardigheden nodig, maar met extra hulp en een goede helpdesk ontwikkelen de meeste mensen die best snel. En ook in de digitale spreekkamer is de terugvraagmethode volgens Bharos en haar collega Hester van Bommel (senior adviseur en projectleider persoonsgerichte zorg) onmisbaar. ‘Alleen dan weet je als zorgverlener of je informatie en advies is overgekomen.’

 

       
v.l.n.r Farhana Bharos, Hester van Bommel en Esther Barsom

Nieuwe dynamiek
Amsterdam UMC is al sinds 2016 bezig met de invoering van videoconsulten. Arts-onderzoeker Esther Barsom doet hier onder begeleiding van professor Marlies Schijven promotieonderzoek naar. Begin 2020 draaiden er vier pilots. ‘Tijdens de eerste fase van de coronacrisis ontstond een nieuwe dynamiek en moest iedereen videobellen met alle patiënten, ook met mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden of technische vaardigheden. We trokken langs de werkvloer, en zetten een toegankelijke helpdesk op, die ook proactief ondersteunt.’
Het videoconsult was al ingericht in het EPD en patiëntenportaal, een bekende en veilige omgeving voor zorgverleners en patiënten. ‘Daar start je met drie klikken een videoconsult. Veel mensen waren verrast hoe goed het werkte en kozen voor videoconsult in plaats van het doorschuiven van de afspraak of een telefonisch consult.’
Volgens Barsom is het videoconsult geschikt voor veel situaties, tenzij de patiënt het zelf niet ziet zitten. ‘Verder is het minder geschikt voor intensieve diagnosetrajecten, waarbij patiënten meerdere onderzoeken op één dag krijgen. Toch merken we dat het gesprek over de uitslagen via videobellen juist goed kan werken, ook in geval van slecht nieuws. De patiënt is in de eigen vertrouwde omgeving en hoeft niet geëmotioneerd naar huis te reizen. En een naaste kan het gesprek zo soms gemakkelijker bijwonen.’

Samen beslissen
Barsom verwacht dat online samen beslissen mogelijk is, ook met mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden. Het bewustzijn van beperkte gezondheidsvaardigheden is hiervoor volgens haar bepalender dan de vorm van het consult. ‘En folders en keuzehulpen moeten geschikt zijn voor deze doelgroep. Dat is vaak een grotere bottleneck dan een app leren gebruiken.’
Hester van Bommel beaamt dit. ‘Samen beslissen met mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden is voor veel zorgverleners sowieso een uitdaging. De bekende beslisstappen worden meestal wel genomen, maar het gaat regelmatig mis bij stap nul, de uitleg van de diagnose. Dan wordt kiezen per definitie lastig. Of je dat nu digitaal doet of in de spreekkamer.’
Daarom denkt Van Bommel dat de diagnose beter face to face kan worden uitgelegd, zeker wanneer de zorgverlener en patiënt elkaar nog niet kennen. ‘Daarna is beeldbellen een goede optie, zeker in coronatijd. Voorwaarde voor samen beslissen is wel dat de patiënt weet dat er een keuze is en dat hij heeft begrepen wat de zorgverlener vertelt. Dat moet de zorgverlener altijd checken bij de patiënt.’

Regie
Bharos hoort regelmatig positieve reacties over videoconsulten. ‘Er zijn ouderen met een migratieachtergrond die het van hun kleinkinderen leren en trots zijn dat ze nu kunnen beeldbellen. Het geeft hun meer regie en autonomie. Ik zie dat ze beeldbellen ook in andere domeinen toepassen, bijvoorbeeld in contacten met familie of vrienden.’ Haar advies aan zorgverleners is dan ook: sta open voor digitale zorg en beeldbellen, dan kan er veel meer dan je denkt. Ook bij mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden. En bied mensen extra begeleiding om te leren en te oefenen.

Barsom pleit voor het gestandaardiseerd aanbieden van het videoconsult. ‘Een vakgroep kan in het zorgpad aangeven bij welke afspraken een videoconsult goed werkt en afspreken dat alle collega’s het op die momenten aanbieden. Natuurlijk altijd met ruimte voor een fysieke afspraak, wanneer een patiënt dat liever wil. Ook dat is samen beslissen.’

 


Pharos heeft een checklist voor beeldbellen ontwikkeld, die helpt om beeldbellen in vijf stappen voor iedereen toegankelijk te maken. Lees ook de adviezen voor zorgverleners.