Verhalen geven herkenning en kracht

Een beeldverhaal met foto’s helpt mensen met beperkte gezondheidsvaardigheden en ouderen om goed voorbereid met de dokter te praten. Dit blijkt uit promotieonderzoek van Ruth Koops van ’t Jagt aan de Rijksuniversiteit Groningen. De verhalen zijn herkenbaar en de hoofdpersonen fungeren als rolmodel. Dat geeft patiënten kracht om hun vragen te stellen. 

Koops van ’t Jagt ontdekte in uitgebreid literatuuronderzoek en eigen onderzoek onder patiënten met beperkte gezondheidsvaardigheden dat een fotostrip een boodschap begrijpelijker maakt dan bijvoorbeeld een gewone folder of tip. ‘In een fotostrip geven andere mensen het voorbeeld. Het is belangrijk dat het geen helden zijn, maar mensen die net als jij aarzelen om een vraag te stellen. De strips laten zien wat je concreet kunt zeggen tegen de dokter. Daar blijken ouderen behoefte aan te hebben. Vandaar ook de titel van mijn proefschrift: ‘Van vertellen naar vertonen’.’

 

Oplossingen van patiënten zelf
De fotostrips die Koops van ’t Jagt voor haar onderzoek maakte, zijn uit het leven gegrepen. In een focusgroep vertelden ouderen haar over hun communicatie-ervaringen met de dokter. ‘De ouderen gaven aan dat ze niet snapten wat de dokter zei, maar dat ze dat niet durfden te zeggen. Ook hadden ze er bijvoorbeeld last van dat de dokter steeds naar zijn beeldscherm keek. Al die ervaringen leverden mij zeven thema’s voor verhalen op, waarin ik de lastige situatie laat zien plus een oplossing.’
Ook die oplossingen kwamen uit de focusgroep. Deelnemers ontdekten samen in rollenspelen met een acteur wat je kunt zeggen wanneer je iets niet snapt of het advies van de dokter niet ziet zitten. Bijzonder is dat in gesprekken die Koops van ‘t Jagt met zorgprofessionals voerde dezelfde knelpunten naar boven kwamen: mensen missen kennis, schaamte belemmert hen om te zeggen dat ze iets niet begrijpen en ze durven niet voor zichzelf op te komen.

Van twee kanten
Ze denkt dat beeldverhalen de patiënt ook kunnen helpen bij samen beslissen. ‘Je moet begrijpen waarover je besluit. De dokter geeft vaak in een hoog tempo veel informatie. Deze patiënten haken dan gemakkelijk af.’ Haar belangrijkste conclusie is dat zorgverleners er niet zomaar vanuit kunnen gaan dat iedereen genoeg vaardigheden, zelfvertrouwen en kennis heeft om met zorgprofessionals te praten. Beeldende verhalen die je samen met de doelgroep maakt, kunnen patiënten helpen om aan de rem te trekken. Maar het blijft belangrijk dat ook zorgverleners leren aansluiten bij de vaardigheden van patiënten. ‘Eén op de drie mensen heeft beperkte gezondheidsvaardigheden. Goede communicatie en samen beslissen moeten altijd van twee kanten komen. Met mijn beeldverhalen probeer ik de patiënt te versterken.’
Bekijk de beeldverhalen