Reinier de Graaf Ziekenhuis brengt gespreksvoering in beeld

Het Reinier de Graaf Ziekenhuis – deelnemer aan het programma Beslist Samen! – implementeert samen beslissen in de zorgprocessen COPD en prostaatkanker. Om inzicht te krijgen in veranderingen in de gespreksvoering, zijn als nulmeting video-observaties gedaan. Neveneffect is dat je je gelijk heel bewust wordt van samen beslissen, is de ervaring van uroloog Peter Ausems en longarts José de Kluijver.

Het Delftse ziekenhuis voert verschillende veranderingen door om samen beslissen goed te implementeren. ‘We kijken naar de gespreksvoering, maar gaan ook met keuzehulpen en de ‘3 goede vragen’ werken.

Daarnaast hebben we gekeken of het zorgproces samen beslissen ondersteunt,’ zo vat projectleider Stella de Regt het plan van aanpak kort samen.

De keuze om de gespreksvoering letterlijk in beeld te brengen is voor beide artsen niet meer dan logisch. ‘Je kunt een keuzehulp gebruiken, het proces veranderen en meer mensen aan je team toevoegen. Maar een belangrijk onderdeel van samen beslissen blijft hoe je als arts of gespecialiseerd verpleegkundige het gesprek voert met de patiënt’, stelt Ausems. ‘Dan moet je inzichtelijk maken hoe we dat nu doen en welke resultaten we in maart 2018 boeken. Dan maken we weer opnames.’

 

Peter Ausems: ‘Een belangrijk onderdeel van samen beslissen is hoe je het gesprek met de patiënt voert’

 

Ruim veertig opnames
In totaal zijn er 43 gesprekken opgenomen. Bij urologie waren dat 16 gesprekken over de diagnose prostaatkanker nadat er een prostaatbiopt was afgenomen. In deze gesprekken werden de behandelingsmogelijkheden besproken. Bij COPD zijn 27 ‘gewone’ herhaalconsulten opgenomen. José de Kluijver: ‘COPD is een chronische ziekte, waarbij altijd beslissingen aan bod komen die de kwaliteit van leven kunnen verbeteren. Met de ziektelastmeter COPD willen we dat beter in beeld brengen en in het beslisproces willen we als zorgverlener minder sturen. Natuurlijk willen we het liefst dat iedereen als eerste stopt met roken, maar dat werkt vaak niet. Als iemand zelf boodschappen wil blijven doen, moeten we samen met de patiënt naar verschillende opties kijken die dat mogelijk kunnen maken.’

 

Analyse door psychologiestudenten
De video-opnames zijn geanalyseerd met het instrument Option 5. Twee psychologiestudenten beoordeelden ieder gesprek aan de hand van vijf stellingen die aansluiten bij de vier stappen van gedeelde besluitvorming (model van professor Anne Stiggelbout). Zo wordt bijvoorbeeld gemeten (met een score van 0 tot 4) in hoeverre de zorgverlener de patiënt informatie geeft over de voor- en nadelen van de verschillende mogelijkheden en of hij de patiënt ondersteunt bij het vergelijken van de alternatieven. Daarnaast vulden zowel de arts als de patiënt na het consult een korte enquête in. De Regt: ‘De gerichte waarnemingen van de psychologiestudenten objectiveerden de ervaringen van patiënten en artsen. Zo kregen we een mooi totaalbeeld.’
De Kluijver verwacht dat het gebruik van de ziektelastmeter COPD bij de tweede meting tot hogere scores zal leiden. ‘Ik voerde nu een standaardgesprek zonder duidelijke keuzemogelijkheden. Als die er wel zijn, start je het gesprek al heel anders.’
Ausems: ‘Bij de diagnose prostaatkanker leggen we al langer verschillende keuzes voor. Daarin zijn we ook opgeleid. Met de keuzehulp voor prostaatkanker (van Zorgkeuzelab) gaan we de patiënt nu extra ondersteunen. Ze vullen deze in een afgesloten profiel op internet in. Wat daar uitkomt, bespreken we tijdens een tweede consult.

 

Model van Stiggelbout
De vier stappen van gedeelde besluitvorming

Vier-stappenmodel

VIER-STAPPENMODEL

 

De Kluijver: ‘Deze meting staat niet op zichzelf. Ik verwacht vooral veel van de totaalaanpak.’

 

Leermoment
Hoewel het doel van de opnames het meten van de actuele situatie was, leverde de feedback van de studenten en patiënten direct al leerpunten op. ‘Een advies was om het gesprek beter te structureren door aan het begin expliciet te zeggen dat er verschillende opties zijn. Een ander leerpunt is om alle alternatieven genoeg aandacht te geven en niet te lang stil te staan bij de eerste optie’, vertelt Ausems die gespreksvoering één van de meest fascinerende aspecten van zijn beroep vindt. De Kluijver: ‘Ik ga de vraag ‘waar wilt u het vandaag over hebben?’ introduceren. We krijgen ook nog een training met een acteur. Deze meting staat niet op zichzelf. Ik verwacht vooral veel van de totaalaanpak.’

 


 

Toestemming patiënten
De zorgverleners hebben vooraf aan hun patiënten toestemming gevraagd voor het maken van de opnames. Zij kregen informatie over het project ‘Samen Beslissen’, uitleg over het doel van de opnames (het verbeteren van het consult), de garantie dat hun naam niet wordt gebruikt bij het beoordelen van de opnames en dat de beelden na de analyse verwijderd worden. Patiënten vonden het over het algemeen geen punt om mee te werken.