Duidelijke vragenlijsten zijn basis voor samen beslissen

Eén op de drie Nederlanders heeft beperkte gezondheidsvaardigheden. Hoe zorg je dat zij vragenlijsten kunnen invullen over wat een behandeling voor hen betekent, zodat ze beter kunnen meebeslissen? Máxima MC ontwikkelde een verantwoorde werkwijze om deze vragenlijsten voor iedereen begrijpelijk te maken.

Maar je kunt niet zomaar aan een wetenschappelijk betrouwbare vragenlijst sleutelen, weet projectleider Nicole Papen-Botterhuis. ‘Wanneer een internationale vragenlijst wordt vertaald, worden verschillende vertalingen gemaakt en onderzocht of de vragenlijst nog wel hetzelfde meet. Wij ontwikkelden daarom een vergelijkbare methode voor dit ‘hertalen’ van een vragenlijst en zijn gestart met die voor mensen met darmkanker.’ Deze pilot vindt plaats binnen het project ‘Beslist Samen! Met spreekkamerinformatie op maat’.

Gedegen aanpak
Drie verschillenden deskundigen in communicatie met laaggeletterden ‘hertaalden’ eerst de vragenlijsten. Eén van hen was Hester van Bommel van Pharos (Expertisecentrum Gezondheidsverschillen). ‘We hebben vooral de zinsopbouw en het taalgebruik actiever en eenvoudiger gemaakt en ook de antwoordschaal aangepast qua terminologie. Vrijwel alle vragen zijn eenvoudiger geworden en soms geconcretiseerd met voorbeelden.’

Een speciaal expertpanel met artsen, onderzoekers, drie experts in laaggeletterdheid en taalambassadeurs vanuit de doelgroep (van Stichting Lezen en Schrijven), beoordeelden vervolgens de drie vereenvoudigde lijsten vraag voor vraag. Dat resulteerde in een vragenlijst die ook inhoudelijk het beste overeenkwam met de oorspronkelijke versie.

Vervolgens werd de vragenlijst getest op begrijpelijkheid door een leespanel van taalcursisten van het Ster College (volwassenonderwijs) waarin ook leerlingen zaten met een andere taalachtergrond. Een aantal woorden of zinsdelen was nog steeds te moeilijk. Zo dachten sommige leerlingen bij de zinsnede ‘de zorg kostte mij moeite’ aan zorgkosten. Volgens Van Bommel is zo’n pre-test een must. Want vrijwel altijd blijkt dat het nog makkelijker kan.

Er rest nog een laatste test; meet de nieuwe vragenlijst nog hetzelfde als de oorspronkelijke vragenlijst? Dit gebeurt door een groep patiënten zowel de oorspronkelijke als de vereenvoudigde vragenlijst te laten invullen.

Meetellen
Volgens Papen-Botterhuis en Van Bommel vormen duidelijke patiëntinformatie en vragenlijsten belangrijke ingrediënten voor samen beslissen. Papen-Botterhuis: ‘Met de vragenlijsten meten we tijdens en na de behandeling wat het effect is van een behandeling op de kwaliteit van leven. Op basis daarvan beslissen de zorgverlener en patiënt samen of ze een behandeling voortzetten. Bovendien willen we graag van zoveel mogelijk patiënten de uitkomsten in kaart brengen, zodat we een beter beeld krijgen van bijvoorbeeld late gevolgen van een behandeling bij bepaalde doelgroepen. Dan wil je niet een gedeelte van de patiënten missen, omdat je vragen te moeilijk zijn.’

Van Bommel beaamt dit volmondig. ‘De gezondheidsverschillen tussen mensen zijn groot, dat kan deels komen doordat mensen de informatie niet goed begrijpen. Vaak komt daar nog stress bij, waardoor je nog minder begrijpt en onthoudt. Deze vragenlijsten gaan over wat de patiënt belangrijk vindt in zijn leven en wat hij met een behandeling wil bereiken. Dat is dé basis voor samen beslissen.’

Taalambassadeur Ria vat de winst van duidelijke vragenlijsten treffend in één zin samen: ‘We tellen weer mee.’


Vier tips van Hester van Bommel en Nicole Papen-Botterhuis

  1. Gebruik eenduidige plaatjes en animaties. Dat is voor iedereen fijn.
  2. Check bij alle patiënten of de informatie is overgekomen. Laat patiënten het gesprek samenvatten, zo weet je of je het goed hebt uitgelegd. Gebruik de terugvraagmethode.
  3. Zoek naar eenvoudige woorden, bijvoorbeeld op B1-checkers als www.ishetb1.nl  of www.zoekeenvoudigewoorden.nl
  4. Pre-test patiënteninformatie en vragenlijsten en betrek de doelgroep bij de ontwikkeling hiervan.